W GCSW otwiera się wystawa o stu latach planów dla opery w Gdańsku

W Gdańskim Centrum Sztuki Współczesnej można zobaczyć wystawę poświęconą blisko stuletniej historii projektów budynku opery w Gdańsku, a już 3 lipca publiczność wejdzie na nią wcześniej podczas oprowadzania kuratorskiego.

Wystawa przedpremierowo i z wernisażem w ramach festiwalu

W dniach 3-6 lipca Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej zaplanowało wydarzenia związane z otwarciem ekspozycji „Opera! Sto lat projektowania budynku Opery w Gdańsku”. W piątek 3 lipca o godz. 18.00 odbędzie się oprowadzanie kuratorskie, połączone z wcześniejszym udostępnieniem wystawy dla odwiedzających.

Uroczysty wernisaż zaplanowano na poniedziałek 6 lipca o godz. 14.00. Wydarzenie odbędzie się w ramach Baltic Opera Festival. Organizatorzy podkreślają, że wejście na oba wydarzenia będzie bezpłatne, a sama ekspozycja pozostanie dostępna do 4 października 2026 roku w siedzibie GCSW przy ul. Powroźniczej 13/15.

O czym opowiada ekspozycja

Kuratorami wystawy są Klaudiusz Grabowski i Andrzej Zagrobelny. Przygotowana przez nich ekspozycja pokazuje, jak zmieniały się pomysły na gdański gmach opery oraz jak wiele projektów architektonicznych nigdy nie wyszło poza etap koncepcji. Na wystawie znalazły się projekty, archiwalia, fotografie i prace artystyczne, które składają się na opowieść o niedoszłej siedzibie opery.

Wśród prezentowanych materiałów są obiekty pochodzące z archiwów i zbiorów instytucji kultury z całej Polski. Ekspozycja obejmuje także projekty architektoniczne wielu twórców oraz prace autorskie wybranych artystów. Jak wynika z opisu wystawy, pokazane materiały mają przypomnieć, że problem braku osobnego budynku opery w Gdańsku powraca od dziesięcioleci.

Od XVII wieku do dzisiejszej Opery Bałtyckiej

Historia opery w Gdańsku sięga XVII wieku. W 1646 roku z okazji wizyty królowej Ludwiki Marii Gonzagi wystawiono tu dzieło „Miłość Amora i Psyche” Marco Scacchiego. Inicjatorem wydarzenia był król Władysław IV, który sprowadził operę do Rzeczypospolitej. W efekcie Gdańsk i Warszawa mają dziś najdłuższą tradycję operową w Polsce.

Przez wiele lat miasto nie miało jednak odpowiedniego obiektu dla tej formy sztuki. W tekście kuratorskim przypomniano, że spektakle grano m.in. w szkole fechtunku, a dopiero pod koniec XVIII wieku rozpoczęto budowę teatru na Targu Węglowym. W XIX wieku ten skromny gmach służył również jako scena operowa. Dziś Gdańska Opera Bałtycka działa w budynku zbudowanym w 1915 roku jako ujeżdżalnia koni i pozostaje najmniejszą salą operową w Polsce.

Zbiory, autorzy i lokalny kontekst

Na wystawie zaprezentowano materiały z wielu instytucji, w tym z Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w Gdańsku, Archiwum Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Gdańska, Muzeum Gdańska, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Opery Bałtyckiej, Narodowego Archiwum Cyfrowego i innych zbiorów publicznych oraz prywatnych. Pokaz obejmuje także projekty Daniela Olędzkiego, Władysława Czernego, Adama Kühnela, Tomasza Kempskiego, Tadeusza Lepczaka, Adama Matonia, Witolda Wierzbickiego, Tomasza Ciołka, Stefana Kuryłowicza, Andrzeja Nasfetera, Tadeusza Nasfetera, Danuty Olędzkiej, Włodzimierza Prochaski, Ernsta Schade, Adolfa Stahla, Petera Jurgensena, Jürgena Bachmana, Franza Josefa Weissa, Rudolfa Jacobsa, H. Becka, Herberta Strumpfa, Oskara Grothego, Johannesa Grothego, Kurta Hempla, Paula Kadereita, Otto Fricka i Gustava Patzwaldta.

Wśród autorów prac artystycznych są Olga Siemaszko, Janusz Adam Krassowski, Andrzej Sadowski, Marian Kołodziej, Marcin Dymiter, Max Kohyt oraz Tadeusz Link. Mecenasem Kolekcji Fotografii Teatralnej Tadeusza Linka jest Port Lotniczy Gdańsk. Dla mieszkańców to ważna opowieść nie tylko o kulturze, lecz także o tym, jak od lat wygląda spór między artystycznymi ambicjami miasta a realnym brakiem odpowiedniej infrastruktury dla opery.

GCSW i znaczenie wystawy dla miasta

Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej rozpoczęło działalność 8 kwietnia 2026 roku jako nowa miejska instytucja kultury, powstała z połączenia Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia i Gdańskiej Galerii Miejskiej. Instytucja działa w pięciu lokalizacjach w Gdańsku, ma łączną powierzchnię wystawienniczą 900 m2 i prowadzi program wystaw, działania publiczne, edukacyjne i społeczne oraz kino studyjne KinoPort.

Nowa ekspozycja wpisuje się w tę działalność jako przypomnienie o ważnym elemencie lokalnego dziedzictwa. Pokazuje, że temat opery w Gdańsku to nie tylko historia architektury, ale też pytanie o miejsce sztuki wysokiej w mieście i o to, dlaczego przez kolejne pokolenia żaden z projektów nie doczekał się realizacji.

Co dalej

Wystawę można oglądać do 4 października 2026 roku. Najbliższe dni przyniosą najpierw oprowadzanie kuratorskie i przedpremierowe otwarcie, a następnie oficjalny wernisaż w ramach Baltic Opera Festival. To właśnie wtedy publiczność będzie miała pierwszą pełną okazję, by zobaczyć sto lat niespełnionych planów dla opery w Gdańsku w jednym miejscu.