Oliwa świętuje 100 lat w Gdańsku. Wystawa, kapsuła czasu i wspólne obchody

1 lipca 1926 roku Oliwa oficjalnie stała się częścią Gdańska. Teraz, dokładnie w setną rocznicę tamtego wydarzenia, dzielnica wraca do swojej historii podczas wspólnego świętowania w Parku Oliwskim.

Jubileusz w Parku Oliwskim

Obchody rozpoczną się 4 lipca 2026 roku o 12.00 przy Palmiarni w Parku Oliwskim im. Adama Mickiewicza. Wydarzenie połączy spotkanie mieszkańców, część oficjalną oraz otwarcie plenerowej wystawy „Historie Gdańskich Dzielnic IX: Oliwa”.

W programie zaplanowano występ zespołu Słowiańska Dusza, przemówienia, podpisanie deklaracji współpracy na rzecz Oliwy przy okrągłym stole, wspólne zdjęcie, złożenie pamiątek do kapsuły czasu, a także przejście pod pętlę Oliwską, gdzie odbędzie się wernisaż wystawy i spacer historyczny po dzielnicy.

• 4 lipca 2026 roku – data głównych obchodów
• 12.00–14.30 – czas trwania wydarzenia
• miejsce: Park Oliwski im. Adama Mickiewicza / Palmiarnia
• dodatkowe spacery i wykłady: jesień 2026 roku

Oliwa, której nie widać na pierwszy rzut oka

Wystawa przygotowana przez Muzeum Gdańska pokazuje dzielnicę szerzej niż przez pryzmat katedry, parku i koncertów organowych. Ekspozycja przypomina, że Oliwa przez wieki zmieniała swój charakter, a jej historia obejmuje zarówno wątki religijne, jak i gospodarcze, uzdrowiskowe oraz przemysłowe.

Jednym z głównych tematów jest 100-lecie przyłączenia Oliwy do Gdańska. W okresie międzywojennym miejscowość miała przez krótki czas własny herb, a wójt Herbert Creutzburg mógł używać tytułu burmistrza. Sytuacja zmieniła się po problemach finansowych i aferze związanej z brakującymi w kasie gminnej ponad 400 tys. guldenów. Ostatecznie Oliwa została włączona do miasta 1 lipca 1926 roku.

Ekspozycja sięga też dużo głębiej w przeszłość. Przypomina o cystersach i klasztorze, wokół którego rozwijało się życie dzielnicy, a także o Potoku Oliwskim, który przez lata napędzał ponad dwudziestu młynów. Dziś po większości z nich pozostały już tylko stawy i groble.

Kurort, przemysł i codzienność mieszkańców

Oliwa miała również drugie oblicze: kurortowe. W XIX wieku zaczęła przyciągać osoby szukające wypoczynku i leczenia. Korzystano tu z położenia u stóp morenowych wzgórz i bliskości lasów. Leczenie obejmowało m.in. choroby płuc, reumatyzm, nerwice oraz słabowitość u dzieci. Po przyłączeniu Jelitkowa do gminy oliwskiej w 1907 roku Oliwa zaczęła promować się także jako kąpielisko morskie.

Nie mniej ciekawa była Oliwa przemysłowa. Na przełomie XIX i XX wieku, wraz z rozwojem kolei i tramwajów, powstawały tu zakłady chemiczne, rozlewnie wód i piwa oraz firmy spożywcze. W okresie międzywojennym działała filia Dr. Oetkera, w której produkowano proszki i olejki do pieczenia, budynie oraz galaretki. Z Oliwą wiązały się też fabryki słodyczy „Olka” i „Anglas”, a po 1945 roku Zakłady Cukiernicze „Bałtyk”, których wyroby stały się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych w Polsce.

Wśród opowieści przypominanych przez muzealników znalazła się także historia gdańskiego zoo. Pierwsze zwierzęta trafiały do niego głównie od mieszkańców Trójmiasta i marynarzy, a ogród z czasem urósł do rangi jednego z największych ogrodów zoologicznych w kraju.

Wspólnota, pamięć i kapsuła czasu

Organizatorzy podkreślają, że jubileusz ma nie tylko przypominać o przeszłości, ale też budować współpracę na przyszłość. Podczas spotkania mieszkańcy i przedstawiciele lokalnych instytucji podpiszą deklarację współpracy na rzecz Oliwy, a jeden egzemplarz dokumentu trafi do biblioteki. Drugi zostanie zamknięty w kapsule czasu.

Do kapsuły trafią również pamiątki przyniesione przez mieszkańców oraz jedna z dwóch fotografii wykonanych aparatem typu Polaroid. Druga pozostanie w zbiorach Muzeum Gdańska. To ma być nie tylko pamiątka z obchodów, ale też test tego, jak współczesny przedmiot przetrwa 50 lat w zamkniętej kapsule.

Jubileusz to dobry moment, żeby nie tylko przypomnieć sobie historię, ale także docenić ludzi, którzy każdego dnia tworzą charakter tej dzielnicy. Trudno dziś wyobrazić sobie Gdańsk bez Oliwy, choć jeszcze sto lat temu była ona odrębną miejscowością.

Monika Chabior, zastępczyni prezydent Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania

Do kapsuły trafią także pamiątki przyniesione przez mieszkańców oraz jedna z dwóch fotografii wykonanych podczas wydarzenia aparatem typu Polaroid. Drugi egzemplarz zdjęcia zostanie przekazany do zbiorów Muzeum Gdańska.

Andrzej Stelmasiewicz, Oliwskiego Ratusza Kultury

Wydarzenie ma znaczenie dla lokalnej społeczności, bo łączy pamięć historyczną z realnym zaangażowaniem mieszkańców. Oliwa nie jest tu tylko tłem dla uroczystości, lecz wspólną przestrzenią, o którą troszczą się instytucje, organizacje i sami oliwianie. Taki model świętowania pokazuje też, że dzielnicowa tożsamość może być budowana nie przez jednorazowy gest, ale przez codzienną współpracę.

Co dalej po rocznicy

„Historie Gdańskich Dzielnic” to wieloletni projekt Muzeum Gdańska, którego każda odsłona poświęcona jest innej części miasta. Cykl zaczyna się wystawą w przestrzeni publicznej, później obejmuje spacery i wykłady, a kończy się publikacją naukową.

Po oliwskich obchodach kolejne spotkania odbędą się jesienią 2026 roku. W przygotowaniu są też następne tomy serii dotyczące Matarni, Kokoszek, Osowy oraz Starego Miasta, które zostanie opisane w dwóch publikacjach.