Teatr w szkolnej klasie z nagrodą 50 tys. zł. Gdańska „Bibuła w tapczanie” najlepsza w Polsce

Szkolna klasa zamiast widowni, lalki zamiast tradycyjnej scenografii i historia opowiedziana tak, by zrozumiał ją uczeń podstawówki. Ten pomysł z Gdańska właśnie został doceniony w skali ogólnopolskiej: spektakl „Bibuła w tapczanie” w reżyserii Michała Derlatki zdobył Grand Prix 32. Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej. Zwycięzcy otrzymali nagrodę o wartości 50 tys. zł.

Najwyższe wyróżnienie trafiło do zespołu przedstawienia przygotowanego przez Miejski Teatr Miniatura. Jury wskazało konkretnych twórców i wykonawców: Michała Derlatkę, Michała Dracza, Tymona Tymańskiego, Dariusza Czarnieckiego oraz Jakuba Ehrlicha. To oni stoją za spektaklem, który w sezonie szkolnym wędruje do uczniów i zamienia lekcję w teatralne spotkanie.

Grand Prix w konkursie, do którego zgłoszono 124 spektakle

Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej jest organizowany od ponad 30 lat i należy do najważniejszych wydarzeń dla teatrów sięgających po współczesne polskie dramaty. Co roku startują w nim sceny z całego kraju, ale do finału przebija się jedynie kilkanaście realizacji.

W 32. edycji zgłoszono 124 inscenizacje oryginalnych polskich tekstów dramatycznych powstałych w ciągu ostatnich 20 lat. Komisja Artystyczna wybrała z tej puli 16 finałowych przedstawień, reprezentujących teatry z Bydgoszczy, Gdańska, Katowic, Kielc, Krakowa, Łodzi, Olsztyna, Opola, Słupska, Szczecina, Wałbrzycha i Warszawy. Następnie jury przyznało łącznie 10 nagród i jedno wyróżnienie o wartości 146 tys. zł, a tylko jedna produkcja mogła sięgnąć po Grand Prix.

• 124 zgłoszone spektakle w 32. edycji
• 16 finałowych realizacji wybranych przez Komisję Artystyczną
• 146 tys. zł łącznej puli nagród (10 nagród i jedno wyróżnienie)
• 50 tys. zł wartości Grand Prix dla „Bibuły w tapczanie”

Historyczny werdykt: po raz pierwszy wygrał spektakl edukacyjny dla dzieci

Tegoroczny werdykt zwrócił uwagę nie tylko samym tytułem laureata, ale też tym, czym jest zwycięskie przedstawienie. Przewodniczący jury Wojciech Majcherek podkreślił, że po raz pierwszy w historii konkursu główna nagroda trafiła do spektaklu edukacyjnego dla dzieci, granego w klasach szkół podstawowych. To sygnał, że teatr kierowany do najmłodszych może być oceniany na tych samych zasadach, co przedstawienia przeznaczone dla dorosłej publiczności.

Nie zdradzę chyba specjalnej tajemnicy obrad naszego jury, jeśli powiem, że werdykt powstał bez sporów czy kontrowersji. Ta zgodność, jak sądzę, nie wynikała z tego, że osoby wchodzące w skład jury reprezentują takie same gusty czy poglądy. To materia finałowego zestawu konkursowych przedstawień wywołała w naturalny sposób nasze preferencje. Na pewno tegoroczna edycja konkursu może być przyczynkiem do dyskusji o kształcie teatru, tego, który chce być współczesny.

Wojciech Majcherek

Wybór laureata Grand Prix może być zaskoczeniem, bo wygrało przedstawienie, którego twórcy na pewno nie myśleli o jakichkolwiek laurach. Chyba nigdy w historii Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej nie zdarzyło się, by tak bardzo doceniono spektakl mający swojego konkretnego adresata – widza małoletniego, grany w klasach szkół podstawowych, spektakl edukacyjny. „Bibuła w tapczanie” z Teatru Miniatura w Gdańsku bardzo mądrze i zabawnie uczy o najważniejszych doświadczeniach polskiej historii, które są fundamentem naszej dzisiejszej rzeczywistości. Dobrze, że twórcy spektaklu przypominają, jak ważne i piękne znaczenie ma słowo: solidarność. Dla dzieci to lekcja historii, ale może być przydatna w ich przyszłości. A lekcja jest fajna, bo przekazana przez fajny teatr.

Wojciech Majcherek

Od książki Michała Rusinka do szkolnych pokazów w Gdańsku

„Bibuła w tapczanie” powstała na podstawie książki Michała Rusinka „Bibuła w tapczanie. O solidarności dla dzieci”. Spektakl zrealizowano we współpracy z Europejskim Centrum Solidarności, a produkcję wsparł finansowo Teatr Ludowy ze środków pozyskanych od Gminy Miejskiej Kraków w ramach 3. edycji Festiwalu Otwarcia.

Ważnym elementem projektu jest jego „mobilność” i bezpośredni kontakt z uczniami. Komisja konkursowa zobaczyła przedstawienie podczas pokazu w Szkole Podstawowej nr 1 im. Mariusza Zaruskiego w Gdańsku. W czerwcu spektakl grano także w innych szkołach podstawowych w mieście:

• Szkole Podstawowej nr 75 im. Marii Konopnickiej
• Szkole Podstawowej nr 42 im. Ignacego Jana Paderewskiego
• Szkole Podstawowej nr 49 im. Księdza Bronisława Komorowskiego
• Szkole Podstawowej nr 33 im. Stefana Banacha
• Szkole Podstawowej Towarzystwa Edukacyjnego Vizja Gdańsk

Formuła jest prosta: zamiast zabierać dzieci do teatru, teatr przychodzi do nich. Klasa staje się przestrzenią sceny, a przedstawienie jest punktem wyjścia do rozmowy o historii i wartościach ważnych dla wspólnoty.

O czym opowiada „Bibuła w tapczanie” i jakie ma już wyróżnienia

Twórcy sięgnęli po lata 80. i historię Solidarności, pokazując realia PRL w języku zrozumiałym dla najmłodszych. W lalkowej formie pojawiają się m.in. kolejki, cenzura, puste półki, wątki dotyczące nieuczciwych wyborów, a także wyjaśnienia, kim byli Lech Wałęsa i Wojciech Jaruzelski oraz czym była bibuła i dlaczego stała się symbolem walki o wolność. Jednocześnie przedstawienie akcentuje takie pojęcia jak wolność, demokracja, solidarność i odpowiedzialność za wspólnotę.

Grand Prix jest kolejnym potwierdzeniem, że projekt ma już mocną pozycję w obiegu teatralnym. „Bibuła w tapczanie” wcześniej otrzymała Wyróżnienie Festiwalu Otwarcia 2025 w Teatralnym Instytucie Młodych. Reżyser Michał Derlatka został uhonorowany Nagrodą Teatralną Miasta Gdańska za reżyserię spektaklu, a autor scenografii i lalek Michał Dracz dostał Wyróżnienie Honorowe Lalkarskiego Atestu Jakości LAJK POLUNIMA 2025 za kompaktową przestrzeń inscenizacji. Do tego doszła aktorska nagroda zespołowa: Dariusz Czarniecki i Jakub Ehrlich zostali wyróżnieni podczas 39. Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego WALIZKA za role w tym przedstawieniu.

Prapremiera w ECS, premiera w Krakowie. Kolejne pokazy już zaplanowane

Prapremiera odbyła się 31 sierpnia 2025 r. w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku, natomiast premiera 20 listopada 2025 r. w Teatrze Ludowym w Krakowie. Teraz, po ogólnopolskim sukcesie w konkursie, spektakl nie zwalnia tempa.

Grand Prix dla „Bibuły w tapczanie” pokazuje, że teatr tworzony z myślą o dzieciach może być nie tylko narzędziem edukacji, ale też pełnoprawnym wydarzeniem artystycznym, które wygrywa rywalizację z najlepszymi realizacjami współczesnej polskiej dramaturgii w kraju.