Pół wieku mostów między Gdańskiem a Bremą. Jubileusz przyniósł nowe projekty na lata

Pół wieku temu wystarczył jeden podpis, by połączyć dwa portowe miasta po przeciwnych stronach żelaznej kurtyny. Dziś Gdańsk i Brema nie tylko świętują rocznicę, ale też układają plan współpracy na kolejne lata – od kultury i edukacji obywatelskiej po politykę społeczną i nowe standardy inkluzywności.

W dniach 22–24 czerwca 2026 delegacja miasta Gdańska uczestniczyła w jubileuszowych wydarzeniach w Bremie. W programie znalazły się spotkania z przedstawicielami władz i ekspertami, wizyty studyjne oraz rozmowy o konkretnych projektach, które mają wzmocnić relacje budowane od dekad.

Delegacja z Gdańska: kultura, równość i edukacja w centrum rozmów

Gdańskiej delegacji przewodniczyła Monika Chabior, zastępczyni prezydenta ds. rozwoju społecznego i równego traktowania. W skład grupy weszli także radni miasta Gdańska: Andrzej Kowalczys (przewodniczący Komisji Edukacji), Beata Jankowiak (wiceprzewodnicząca Komisji Polityki Gospodarczej i Morskiej), Marta Magott (wiceprzewodnicząca Komisji Polityki Społecznej, Zdrowia i Praw Człowieka), Łukasz Świacki (członek Komisji Kultury) oraz Elżbieta Foltyniak, dyrektorka Domu Literatury w Gdańsku.

W Bremie nie ograniczono się do ceremonii. Zaplanowano serię roboczych spotkań i wizyt, m.in. w inkluzywnym centrum Martinshof. Rozmowy dotyczyły polityki społecznej, praktycznych rozwiązań wspierających równość oraz tego, jak miasta mogą uczyć się od siebie w obszarze dostępności usług i wydarzeń. Równolegle omawiano też edukację obywatelską i demokratyczną – temat, który w miastach partnerskich zyskuje nowe znaczenie w kontekście wyzwań stojących przed Europą.

Nie zabrakło wątku gospodarczego związanego z morzem: delegacja uczestniczyła również w rozmowach dotyczących polityki morskiej i portowej. Z kolei w obszarze kultury ważnym punktem były spotkania o współpracy w ramach sieci Miast Literatury UNESCO, do której należą zarówno Gdańsk, jak i Brema.

• rozmowy o kulturze i projektach w ramach sieci Miast Literatury UNESCO,
• spotkania o edukacji obywatelskiej i demokratycznej,
• konsultacje dotyczące polityki społecznej i rozwiązań inkluzywnych (w tym wizyta w Martinshof),
• omówienie tematów związanych z polityką morską i portową.

Rocznica z datą i nazwiskami: od 12 kwietnia 1976 roku do dziś

Jubileusz 50-lecia partnerstwa ma bardzo konkretny punkt startu. Dokładnie 12 kwietnia 1976 roku porozumienie podpisali burmistrz Bremy Hans Koschnick oraz prezydent Andrzej Kaznowski. Dla Bremy było to pierwsze oficjalne partnerstwo miast, a zarazem pierwsza taka relacja pomiędzy miastem zachodnioniemieckim a polskim. W 2026 roku rocznica zbiegła się dodatkowo z 35-leciem polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie.

Rok 2026 jest pod wieloma względami wyjątkowy. W tym roku Brema i Gdańsk świętują 50-lecie partnerstwa miast, równocześnie 35-lecie polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie.

Andreas Bovenschulte, burmistrz Bremy

Burmistrz Bremy przypomniał, że partnerstwo powstawało w realiach politycznego podziału Europy i od początku miało wymiar symboliczny – jako krok w stronę pojednania i zbliżenia społeczeństw. W jego ocenie przez dekady z jednego podpisu wyrosła stała sieć kontaktów, projektów i wymian, oparta na zaufaniu, szacunku i przyjaźni.

Gala w ratuszu i muzyczne zwieńczenie jubileuszu

Kulminacją wizyty były wydarzenia w ratuszu w Bremie. Odbył się tam 10. koncert galowy Stowarzyszenia Wspierania Młodych Muzyków z Niemiec i Polski e.V., połączony z oficjalnymi wystąpieniami przedstawicieli obu miast oraz spotkaniem jubileuszowym. W praktyce było to zwieńczenie kilku dni rozmów – z mocnym akcentem na rolę młodych ludzi i wymiany międzynarodowej w utrzymaniu relacji na kolejne dekady.

Od solidarności do systemowych rozwiązań: społeczny wymiar partnerstwa

Podczas obchodów wielokrotnie wracano do faktu, że więź między miastami nie ograniczała się do kontaktów urzędowych. Partnerstwo miało też wymiar realnego wsparcia w trudnych momentach historii. Wspominano pomoc bremeńczyków dla gdańszczan w okresie narodzin „Solidarności” oraz w czasie stanu wojennego. Podkreślano również rolę organizacji z Bremy w latach dziewięćdziesiątych – w okresie transformacji – gdy tworzono i wzmacniano inicjatywy pomocowe dla osób najbardziej potrzebujących.

Przyjaciele stoją przy sobie w trudnych czasach. Tak było, gdy partnerstwo zostało nawiązane ponad żelazną kurtyną. Potem, gdy bremeńczycy wspierali gdańszczan w czasie narodzin „Solidarności” oraz w brutalnym czasie stanu wojennego. W latach dziewięćdziesiątych, gdy przechodziliśmy bardzo trudnych czas transformacji, bremenskie organizacje wspierały organizację wspierających w Gdańsku najsłabszych i najbardziej potrzebujących. Tak rozwinęła się współpraca Caritas, AVO Bremen, Gdańskiego Komitetu Obywatelskiego. Do dziś, miejsca wówczas stworzone działają i przynoszą pożytek naszym mieszkańcom.

Monika Chabior, zastępczyni prezydenta ds. rozwoju społecznego i równego traktowania

Monika Chabior wskazała też na bieżący potencjał współpracy w obszarze równości i spraw społecznych oraz na znaczenie szerokiej kooperacji kulturalnej. W tym kontekście pojawił się ważny element wizyty: ramowe ustalenia dotyczące przyszłych rezydencji literackich, które mają stać się jednym z filarów nowego etapu relacji Gdańska i Bremy.

Bardzo szeroka współpraca w dziedzinie kultury pozwala stale budować relacje i wspólne przedsięwzięcia, czego dowodem jest podpisana umowa ramowa dotycząca przyszłych rezydencji literackich. To ważny temat, ponieważ oba miasta należą do sieci Miast Literatury UNESCO. Ta przyjaźń to także spotkania z Polonią bremeńską, która stanowi ważną część wspólnoty miejskiej. Podziwiam aktywność tej grupy i cieszę się, że jeszcze w tym roku spotkamy się w Gdańsku - w sierpniu podczas „Przystanku Równość” oraz w listopadzie podczas zjazdu towarzystw polsko-niemieckich.

Monika Chabior, zastępczyni prezydenta ds. rozwoju społecznego i równego traktowania

Nowy projekt na 50-lecie: rezydencje literackie Brema–Gdańsk

Jednym z najważniejszych ogłoszeń jubileuszu było podpisanie listu intencyjnego w sprawie uruchomienia programu rezydencji literackiej Brema–Gdańsk. Ma on otworzyć nowy rozdział współpracy kulturalnej – szczególnie że oba miasta działają w sieci Miast Literatury UNESCO.

Co podarować na 50. urodziny? W ostatnich latach wręczano wiele obrazów, kubków czy butelek wina. Postanowiliśmy więc stworzyć coś nowego. Oba miasta należą do sieci UNESCO „Miast Literatury”. Dlatego z okazji naszego jubileuszu chcemy powołać do życia program „Writer in Residence”.

Andreas Bovenschulte, burmistrz Bremy

Zgodnie z założeniami programu autorki i autorzy z Gdańska oraz Bremy mają otrzymać możliwość pobytu twórczego w mieście partnerskim na okres od jednego do trzech miesięcy. Inicjatywa jest kierowana przede wszystkim do młodych twórców, a miasta zakładają organizację co najmniej jednej rezydencji rocznie – zależnie od dostępnych środków. Start programu planowany jest na 2027 rok; do tego czasu partnerzy mają pozyskać finansowanie i przygotować zaplecze organizacyjne, w tym zakwaterowanie oraz współpracę z lokalnymi instytucjami.

1. Ustalenie formuły programu w oparciu o list intencyjny.
2. Pozyskanie finansowania i przygotowanie zaplecza (m.in. zakwaterowanie, partnerzy lokalni).
3. Uruchomienie programu w 2027 roku i realizacja rezydencji trwających od jednego do trzech miesięcy.

INCLU50: inkluzywność jako wspólna praktyka, nie hasło

Równolegle do obchodów 50-lecia partnerstwa realizowany jest projekt INCLU50, finansowany z programu Unii Europejskiej. To propozycja poszerzenia współpracy w obszarze polityk społecznych i równościowych: punkt ciężkości przesuwa się na włączanie osób z niepełnosprawnościami w międzynarodową współpracę samorządów oraz budowanie dostępnych form partnerstw miast.

INCLU50 przewiduje dwa główne działania. Pierwsze to wymiana młodzieży o charakterze muzycznym w Bremie. Drugie – wizyta studyjna mieszkańców Bremy w Gdańsku, zaplanowana m.in. podczas Jarmarku św. Dominika. W obu przypadkach kluczowa jest zasada udziału osób z niepełnosprawnościami na równych prawach, co pozwala sprawdzać w praktyce dostępność wydarzeń, komunikacji i rozwiązań organizacyjnych.

Partnerzy projektu podkreślają, że celem jest stworzenie namacalnego modelu europejskiej solidarności na poziomie miejskim oraz wypracowanie standardów działań dotyczących inkluzji, różnorodności i równości. Ważnym elementem ma być też współpraca ekspertów z obu miast, której efektem ma być praktyczny przewodnik oraz możliwość przenoszenia rozwiązań do innych miast partnerskich – w tym np. Odessy.

Jubileusz w Bremie pokazał więc dwie równoległe perspektywy: pamięć o tym, jak ważne w przeszłości były kontakty międzyludzkie i wzajemne wsparcie, oraz plan na przyszłość, w którym partnerstwo ma przynosić konkretne, mierzalne efekty – w kulturze, w polityce społecznej i w codziennym doświadczeniu mieszkańców obu miast.