Johann Philipp Breyne

Johann Philipp Breyne, syn gdańskiego kupca i botanika Jakoba Breynai Sary z domu Rogge, uczył się w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku, a następnie studiował medycynę i nauki przyrodnicze w Lejdzie pod kierownictwem Hermanna Boerhaavego. W 1702 roku uzyskał doktorat z nauk medycznych. Po studiach podróżował po Europie, po czym wrócił do Gdańska i rozpoczął praktykę lekarską.

Posiadał znaczny majątek, więc porzucił praktykę lekarską i zajął się studiami botanicznymi, prowadzeniem prywatnego ogrodu botanicznego, w którym uprawiał m.in. ananasy. Ożenił się w 1707 roku z Konstancją Ludewig. Miał córki, które były autorkami części barwnych tablic w jego pracach. Jedna z nich i młodszy brat zostali poddani inokulacji, dzięki czemu Breyne jest uważany za pioniera szczepień ochronnych w Prusach Królewskich (zabieg wykonany kilkadziesiąt lat wcześniej niż Nataniel Wolf).

Od roku 1703 był członkiem Towarzystwa Królewskiego w Londynie. Powiększył zbiory przyrodnicze, które gromadził jego ojciec. W 1765 roku księgozbiór liczył 4,9 tys. tomów; część z nich trafiła do Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku. Zbiory obejmowały także zielniki, skamieniałości, minerały, muszle, szczątki zwierząt oraz numizmaty. Jednymi z ciekawszych eksponatów były gniazda litewskich remizów oraz ziołozwierz, tzw. owca scytyjska – fragment pędu paprotnika uformowany na podobieństwo owcy.

Życiorys Breyna został opisany przez gdańskiego botanika Gottfrieda Reygera w pracy Tentamen florae gedanensis methodo sexuali adcommo z 1766. Część korespondencji naukowej Breyna, licząca około 1,5 tysiąca listów, przechowywana jest w Landesbibliothek Gotha. Wśród korespondentów byli m.in. Karol Linneusz. Zbiory przyrodnicze Breyna nabyła Katarzyna II Wielka, która przekazała je następnie Aleksiejowi Orłowowi.

Johann Philipp Breyne opracował na nowo i wydał w 1739 roku dzieło swojego ojca Jakoba Breyna Prodromus fasciculi rariorum plantarum, opatrując je życiorysem ojca. Był przyjacielem Georga Andreasa Helwingi i mecenasem jego badań. Jako człowiek bogaty kupił rękopis i pokrył koszty druku dzieła Helwinga Flora quasimodogenita, do którego napisał także przedmowę. Opracował także dane dotyczące występowania 26 przedstawicieli rodzin sitowatych Juncaceae, ciborowatych Cyperaceae i wiechlinowatych Poaceae w okolicach Gdańska, publikowane w dziele Agrostographia J Scheuchzera z 1719 roku.

W dziedzinie paleontologii i zoologii Breyne jest autorem pierwszych opisów skamieniałości pochodzących ze współczesnych ziem polskich. Opisał belemnity, amonity, łodzikowate, jeżowce, organiczne inkluzje w bursztynie. Zaproponował koncepcję podziału systematycznego mięczaków, obejmującą także zwierzęta wymarłe. Jego prace były cenione przez czołowych przyrodników epoki, takich jak Lamarck i Cuvier. Uważa się, że opisy mamuta Breyniego pomogły odrzucić biblijną koncepcję potopowych potworów i przyczyniły się do pojęcia gatunku wymarłego. Jego monografia o czerczu polskim Porphyrophora polonica uznawana jest za jedno z najważniejszych dzieł osiemnastowiecznej entomologii.