Kopernik w bursztynie i cztery pokolenia twórców. Potrójne otwarcie w Muzeum Bursztynu

Syrop na krwiomocz zapisany w XVI wieku, receptury na czas dżumy i bursztyn, który miał bronić przed epidemiami – takie wątki pojawią się w Gdańsku w przestrzeni muzealnej, i to nie jako ciekawostka na marginesie, ale jako temat głównej nowej ekspozycji. 27 czerwca 2026 Muzeum Bursztynu (oddział Muzeum Gdańska) otworzy trzy wystawy naraz, a termin nie jest przypadkowy: wydarzenie zaplanowano w przeddzień Światowego Dnia Bursztynu.

Największą nowością będzie „Bursztynowa apteka. O leczniczych właściwościach bursztynu dawniej i dziś” – wystawa, która prowadzi widzów od dawnych przekonań o „bałtyckim złocie” aż po współczesne laboratoria. Tego samego dnia publiczność zobaczy także jubileuszową prezentację twórczości Andrzeja Adamskiego oraz finał międzypokoleniowego projektu społecznego „Bursztynowy Reset Głowy”, tworzonego przez osoby w wieku od 4 do 94 lat.

Historia bursztynu to nie tylko historia jubilerstwa i sztuki. Przez stulecia był on również obecny w aptekach, gabinetach lekarskich i domowych recepturach. Wystawa „Bursztynowa apteka” pokazuje fascynującą drogę od dawnych wyobrażeń o leczniczej mocy bursztynu do współczesnej wiedzy naukowej. Cieszy mnie, że właśnie w przeddzień Światowego Dnia Bursztynu możemy zaprosić zwiedzających na tak różnorodny zestaw wystaw

dr hab. Waldemar Ossowski, dyrektor Muzeum Gdańska

Od starożytnych autorów do aptek i gabinetów lekarskich

Kuratorzy „Bursztynowej apteki” wychodzą poza dobrze znane skojarzenie bursztynu z biżuterią. W centrum opowieści stawiają medycynę i farmację: przez tysiące lat bursztyn miał wspierać leczenie, pomagać na dolegliwości gardła, problemy z układem moczowym czy regenerację organizmu. Wierzono też, że stanowi swoistą ochronę w czasach epidemii.

Ekspozycja ma pokazać, jak zmieniały się te przekonania – od opisów dawnych autorów, przez praktykę aptekarzy i lekarzy epoki nowożytnej, aż po dzisiejsze próby weryfikacji dawnych twierdzeń. To nie tylko historia idei, ale także historia narzędzi i metod: zwiedzający będą mogli porównać, jak wyglądały dawne receptury i w jaki sposób współczesna nauka sprawdza ich sens.

Receptura z 1514 roku i „zapach” leku Kopernika

Jednym z najbardziej intrygujących punktów programu jest rekonstrukcja leku opracowanego według receptury przypisywanej Mikołajowi Kopernikowi. Choć w powszechnej świadomości to przede wszystkim astronom i autor teorii heliocentrycznej, Kopernik był również lekarzem i w swojej praktyce sięgał po bursztyn jako składnik leków.

Odtworzony preparat to syrop na krwiomocz. Rekonstrukcję przygotowano w oparciu o notatkę zachowaną w druku z 1514 roku, który znajduje się w Bibliotece Uniwersyteckiej w Uppsali. To właśnie ta sama instytucja była miejscem odnalezienia włosów Mikołaja Kopernika, wykorzystanych później do potwierdzenia jego tożsamości. Na wystawie pojawi się więc nie tylko wątek historii medycyny, ale też – dosłownie – pytanie o to, jak mógł pachnieć dawny lek i z czego dokładnie go wykonywano.

Wśród prezentowanych tematów znajdą się także środki stosowane w czasie epidemii dżumy oraz dzieje olejku bursztynowego, który przez długi czas figurował w europejskich farmakopeach. Twórcy wystawy przypominają, że bursztyn był realnym składnikiem praktyki medycznej, a nie jedynie folklorystycznym dodatkiem do domowych opowieści.

Gdańsk jako ważne miejsce w historii „bursztynowej medycyny”

Wątek lokalny ma tu znaczenie kluczowe. Muzeum podkreśla rolę Gdańska w rozwoju wiedzy o bursztynie jako surowcu o zastosowaniach wykraczających poza ozdobnictwo. To właśnie w tym mieście, w XVII wieku, powstał jeden z pierwszych na ziemiach polskich lekospisów, który wymieniał bursztyn jako środek leczniczy.

Na zwiedzających czekają również oryginalne próbki z kolekcji Ottona Helma – gdańskiego aptekarza, chemika i badacza bursztynu. Jego prace miały istotny wpływ na rozwój wiedzy o „bałtyckim złocie”, a zebrane przez niego eksponaty do dziś stanowią ważny punkt odniesienia dla osób zajmujących się bursztynem naukowo.

Co potwierdza nauka, a co zostaje tradycją?

Nowa wystawa nie kończy się na dawnych opisach i praktykach. Sporą część zajmują współczesne badania naukowe, których rolą jest oddzielenie tradycji od danych i weryfikowalnych faktów. Zwiedzający dowiedzą się m.in., dlaczego bursztyn trafiał do gabinetów lekarskich postaci takich jak Marcin Luter oraz które z przypisywanych mu właściwości znajdują dziś jakiekolwiek potwierdzenie, a które należy rozumieć jako element historii medycznych wyobrażeń.

Ekspozycja obejmuje również mniej oczywiste rozdziały: wspomniane są eksperymenty dotyczące wykorzystania bursztynu w transfuzji krwi, a także próby zastosowania jego pochodnych w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym. W praktyce oznacza to, że obok gablot z historycznymi świadectwami pojawią się wątki związane z nowoczesnym podejściem badawczym.

Jubileusz Andrzeja Adamskiego i „Bursztynowy Reset Głowy”

Otwarcie 27 czerwca 2026 ma jednak jeszcze dwa ważne akcenty – oba pokazują, że Gdańsk, nazywany Światową Stolicą Bursztynu, buduje opowieść o tym surowcu także przez sztukę i działania społeczne.

Muzeum zaprezentuje jubileuszową wystawę Andrzeja Adamskiego, jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów bursztynników, obchodzącego 50-lecie pracy twórczej. W zapowiedziach podkreślono, że artysta pokaże bursztyn w nietypowym, muzycznym ujęciu – co ma przełożyć się na obiekty i skojarzenia odbiegające od klasycznej biżuterii.

Trzecia wystawa będzie efektem projektu „Bursztynowy Reset Głowy”. W warsztatach wzięło udział blisko sto osób: Gdańszczanki i Gdańszczan reprezentujących cztery pokolenia, od najmłodszych dzieci po seniorów. Finałem są autorskie bransolety zaprojektowane i wykonane przez uczestników – jako materialny dowód na to, że bursztyn nie jest wyłącznie muzealnym eksponatem, ale nadal inspiruje do wspólnego działania.

Wernisaże: kiedy, gdzie i na jakich zasadach

Organizatorzy łączą wernisaże ze Światowym Dniem Bursztynu oraz wydarzeniem towarzyszącym: przyznaniem dyplomów Praktyka Pracy z Bursztynem Bałtyckim. Spotkanie zaplanowano na poziomie „0” Muzeum Bursztynu przy ul. Wielkie Młyny 16.

• Kiedy: 27 czerwca 2026 (sobota), godz. 12.00–14.00
• Gdzie: Muzeum Bursztynu, poziom „0”, ul. Wielkie Młyny 16
• Wstęp: wolny

Warto pamiętać o zasadzie obowiązującej po wydarzeniu otwierającym: po wernisażu wejście na wystawę „Bursztynowa apteka” będzie już odpłatne, zgodnie z ceną biletu. Muzeum zapowiada, że aktualne ceny biletów i godziny otwarcia są dostępne w informacjach instytucji.

Potrójne otwarcie ma być więc jednocześnie lekcją historii medycyny, opowieścią o gdańskich tradycjach bursztynniczych oraz świętem współczesnej kreatywności – od jubileuszu uznanego twórcy po prace wykonane przez mieszkańców w wieku od 4 do 94 lat.