7 proc. na bezpieczenstwo i Deklaracja Gdanska po szczycie wschodniej flanki
Gdansk miejscem drugiego szczytu panstw flanki wschodniej
W Gdansku odbyl sie Szczyt Wschodniej Flanki, zorganizowany rownolegle z Konferencja Odbudowy Ukrainy. Do miasta przyjechali prezydenci Litwy i Rumunii oraz premierzy Finlandii, Estonii, Lotwy i Szwecji. W rozmowach uczestniczyli tez przedstawiciele instytucji europejskich, w tym szefowa Komisji Europejskiej i komisarz do spraw obrony. Spotkanie zakonczylo sie przyjeciem wspolnego dokumentu nazwanego Deklaracja Gdanska.
Najwazniejszy przekaz ze spotkania byl jednoznaczny. Panstwa wschodniej flanki uznaly, ze Rosja pozostaje najwiekszym, bezposrednim i dlugoterminowym zagrozeniem dla bezpieczenstwa, pokoju i stabilnosci w obszarze euroatlantyckim. Liderzy podkreslili tez, ze ochrona wschodnich granic nie jest tylko zadaniem panstw przyfrontowych, ale wspolna odpowiedzialnoscia calej Unii Europejskiej. To istotny sygnal, bo od lat to wlasnie kraje regionu zwracaly uwage, ze presja ze strony Rosji dotyczy calej wspolnoty.
"Ciesze sie, ze kolejny raz wschodnia flanka z pelnym wsparciem Unii Europejskiej pokazala pelna jednosc oraz solidarnosc. Niech to bedzie znak ostrzegawczy dla tych, ktorzy planuja cos zlego wobec nas"
Donald Tusk, premier
Spotkanie w Gdansku bylo drugim w tym formacie. Pierwszy szczyt przywodcow panstw wschodniej flanki odbyl sie w Helsinkach w 2025 roku. Utrzymanie tego cyklu ma sluzyc stalej koordynacji dzialan politycznych i obronnych panstw regionu, ktore sa najbardziej narazone na skutki agresywnej polityki Rosji. Dla uczestnikow wazne bylo nie tylko podsumowanie dotychczasowych ustalen, ale tez potwierdzenie, ze wspolpraca bedzie kontynuowana w kolejnych miesiacach.
"Ustanowilismy ten format wspolnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszlym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy sie po raz drugi i wazne jest, abyśmy kontynuowali te prace"
Petteri Orpo, premier Finlandii
Deklaracja Gdanska: wspolna odpowiedzialnosc UE i wsparcie Ukrainy
Przyjeta w Gdansku deklaracja zawiera kilka kluczowych zobowiazan. Panstwa sygnatariusze opowiedzialy sie za dalszym, szerokim wsparciem Ukrainy: militarnym, finansowym i politycznym. Jednoczesnie poparly integracje Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi. To pokazuje, ze bezpieczenstwo regionu jest postrzegane szerzej niz tylko przez pryzmat granic poszczegolnych panstw.
W dokumencie zapisano tez rozwoj wspolnych projektow obronnych, modernizacje infrastruktury oraz dalsze zwiekszanie wydatkow na bezpieczenstwo. Chodzi nie tylko o zakupy sprzetu wojskowego, ale rowniez o przygotowanie zaplecza logistycznego, polaczen transportowych i infrastruktury przydatnej w sytuacjach kryzysowych. Dla mieszkancow regionu oznacza to, ze panstwa flanki chca wzmacniac odpornosc nie tylko armii, ale tez calego systemu funkcjonowania panstwa.
"Polska od lat nalegala, aby obrona wschodniej flanki byla odpowiedzialnoscia calej UE. Dlatego dzis w tym gronie rozmawialismy z szefowa Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony"
Donald Tusk, premier
Podczas rozmow mocno wybrzmial tez temat relacji transatlantyckich. Uczestnicy podkreslali znaczenie utrzymania silnych wiezi ze Stanami Zjednoczonymi oraz wspolpracy obronnej z USA. W praktyce oznacza to, ze panstwa regionu nie chca budowac bezpieczenstwa wyłącznie w oparciu o mechanizmy unijne, ale stawiaja rowniez na sprawdzone gwarancje i wspolprace wojskowa po obu stronach Atlantyku.
"Nie mamy watpliwosci, ze obecnosc i wspolpraca z USA dobrze sluzy bezpieczenstwu Europy i panstw wschodniej flanki"
Donald Tusk, premier
Liderzy ostrzegaja przed eskalacja w najblizszych tygodniach i miesiacach
Wypowiedzi uczestnikow szczytu pokazaly, ze region przygotowuje sie na okres podwyzszonego ryzyka. Wskazywano, ze sytuacja bezpieczenstwa pozostaje niestabilna, a w najblizszych tygodniach i miesiacach mozliwe sa rozne formy eskalacji. Wlasnie dlatego panstwa graniczace z Rosja, Bialorusia i Ukraina chca dzialac jako skoordynowana grupa, zdolna szybciej reagowac na zagrozenia.
"Podzielamy bez wyjatku opinie, ze sytuacja jest bardzo niestabilna. Mozna spodziewac sie rozmaitego typu eskalacji w najblizszych tygodniach i miesiacach. Bedziemy chcieli przygotowac sie jako grupa panstw bezposrednio wystawionych na to ryzyko, bo graniczacych z Rosja, Bialorusia, Ukraina"
Donald Tusk, premier
O potrzebie szerokiej jednosci mowili tez pozostali liderzy. Prezydent Rumunii Nicusor Dan zaznaczyl, ze wspolne dzialanie powinno obejmowac zarowno polnoc, jak i poludnie Europy, a takze obszar Morza Czarnego. Z kolei prezydent Litwy Gitanas Nauseda zwracal uwage, ze przygotowania musza obejmowac nie tylko ochrone terytorium, ale tez planowanie i gotowosc obywateli. To rozszerza dyskusje o bezpieczenstwie na kwestie obrony cywilnej i odpornosci spoleczenstw.
"Potrzebne sa nam mechanizmy niezbedne do planowania i przygotowania obywateli. Robimy cos wiecej niz ochrona terytorium. Chronimy zasady, ktore lacza nasze kraje. Bezpieczenstwo flanki stanowi o naszym bezpieczenstwie. Nie odwlekajmy tego."
Gitanas Nauseda, prezydent Litwy
W trakcie szczytu przypomniano tez o konkretnych dzialaniach podejmowanych przez poszczegolne panstwa. Premier Szwecji Ulf Kristersson mowil o zdecydowanych krokach wobec tzw. floty cieni i o ochronie zasobow morskich na Morzu Baltyckim. To wazny element bezpieczenstwa dla calego regionu, bo obok zagrozen ladowych coraz mocniej wybrzmiewa tez potrzeba ochrony szlakow morskich, infrastruktury i zasobow na Baltyku.
"Szwedzkie wladze wciaz dzialaja w sposob zdecydowany wobec floty cieni, podtrzymujac prawo miedzynarodowe. Bronimy zasobow morskich znajdujacych sie na flance wschodniej, na Morzu Baltyckim"
Ulf Kristersson, premier Szwecji
"Potrzebujemy sily, aby zapewnic pokoj"
Ulf Kristersson, premier Szwecji
Rosna wydatki na obrone. Polska i Estonia podaly konkretne liczby
Jednym z najmocniejszych tematow szczytu byly pieniadze na bezpieczenstwo. Polska pozostaje w gronie liderow pod wzgledem skali wydatkow na obrone i sprawy z nia zwiazane, co wedlug przedstawionych deklaracji ma wzmacniac tez relacje z USA. Padla konkretna zapowiedz, ze na obrone bezposrednio i zadania zwiazane z obronnoscia przeznaczone bedzie 7 proc. To jeden z najwyzszych poziomow wskazanych podczas spotkania.
"Na obrone bezposrednio i na rzeczy zwiazane z obrona to bedzie 7%, wiec udzial rzeczywiscie bardzo duzy, bardzo solidny"
Donald Tusk, premier
Wzrost nakladow dotyczy jednak calego regionu. Premier Estonii Kristen Michal poinformowal, ze w ostatnich 6 miesiacach podjeto wiele waznych dzialan dla wzmocnienia obronnosci, a wydatki Estonii na ten cel siegaja 5,4 proc. PKB. To kolejny dowod, ze kraje najblizej granic zagrozenia ponosza najwiekszy koszt wzmacniania bezpieczenstwa Europy.
"Ostatnie 6 miesiecy to czas podejmowania wielu waznych dzialan dla wzmocnienia obronnosci i bezpieczenstwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatkow Estonii na obronnosc"
Kristen Michal, premier Estonii
Znaczenie tego wysilku finansowego podkreslil komisarz Andrius Kubilius. Zwracal uwage, ze panstwa flanki wschodniej wydaja najwieksza czesc swojego PKB na obrone, biorac odpowiedzialnosc za bezpieczenstwo calego regionu. Wskazal tez na program SAFE i fakt, ze 76 mld euro z tego projektu trafia wlasnie do krajow flanki wschodniej. To pokazuje skale inwestycji oraz to, jak mocno bezpieczenstwo tej czesci Europy zostalo wpisane w szersza polityke wspolnotowa.
"Te kraje przeznaczaja najwieksza czesc swojego PKB na obronnosc, biorac odpowiedzialnosc za bezpieczenstwo calego regionu. Jesli spojrzec na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystuja wlasnie kraje flanki wschodniej. To dzieje sie w imie solidarnosci calej Europy"
Andrius Kubilius, komisarz
- Drugi Szczyt Wschodniej Flanki odbyl sie w Gdansku, a pierwszy zorganizowano w Helsinkach w 2025 roku.
- Polska zapowiedziala przeznaczenie 7 proc. na obrone i sprawy zwiazane z bezpieczenstwem.
- Estonia wskazala poziom 5,4 proc. PKB wydawanego na obronnosc.
- Ostatnie 6 miesiecy okreslono jako czas wielu dzialan wzmacniajacych bezpieczenstwo regionu.
- Wedlug komisarza Andriusa Kubiliusa, 76 mld euro z programu SAFE wykorzystuja kraje flanki wschodniej.
- W spotkaniu uczestniczyli prezydenci Litwy i Rumunii oraz premierzy Finlandii, Estonii, Lotwy i Szwecji.
Final szczytu w Gdansku przyniosl wiec kilka wyraznych ustalen. Potwierdzono jednosc panstw wschodniej flanki, pelne wsparcie ze strony Unii Europejskiej dla wzmacniania bezpieczenstwa regionu i utrzymanie wspolpracy ze Stanami Zjednoczonymi. Rowniez harmonogram polityczny jest czytelny: po spotkaniu inauguracyjnym w Helsinkach w 2025 roku odbylo sie drugie posiedzenie w Gdansku, a liderzy zapowiadaja kontynuacje tego formatu. Dla regionu oznacza to dalsza koordynacje decyzji dotyczacych obronnosci, infrastruktury i przygotowania na mozliwe kryzysy w najblizszych tygodniach i miesiacach.